March 15, 2012

“ምሁራን ለቤተ ክርስቲያን ቤተ ክርስቲያን ለምሁራን” (የውይይት መርሐ ግብር በማኅበረ ቅዱሳን)

·  በቤተ ክርስቲያን ለጥናት እና ምርምር ተግባር አመቺ ምኅዳር የመፍጠር ሥራ መጠናከር እንዳለበት ተጠቁሟል
·   የጥናትና ምርምር ቋንቋና አድማስ፣ የቤተ ክርስቲያን ሥርዐተ ትምህርት መሻሻል፣ የቅርስ ምንነትና በጥናትና ምርምር ስም የሚወጡ ቅርሶች ደኅንነት አወያይቷል
·    በቤተ ክርስቲያን ውስጥ የሚካሄዱ ጥናቶች ከሁለተኛ ደረጃ መረጃዎች ይልቅ ቅርሶቹና ነዋያተ ቅድሳቱ በቀጥታ የሚታዩባቸው፣ ሊቃውንቱ በባለቤትነት የሚሳተፉባቸው መስክ ተኮር ምርምሮች ሊሆኑ እንደሚገባ ተመክሯል
·   “የማኅበረ ቅዱሳን ጥናት እና ምርምር ማእከል ከፍ ያሉ እሴቶችን መሠረት ያደረጉ የለውጥ ሐሳቦች እና ለዘመኑ ተግዳሮቶች ምላሽ የሚሰጡ የፖሊሲ አማራጮች ምንጭ መሆን ይጠበቅበታል” ተብሏል
·     ዶ/ር አንኬ ዋንገር “ዳግሚት ጎርጎርዮስ” በሚል ተሞካሽተዋል

(ደጀ ሰላ መጋቢት 6/2004 ዓ.ም፤ ማርች 15/2012)፦ በተለያየ የሞያ መስኮች የተሰማሩ ምሁራን በጥናትና ምርምር ሥራ የቤተ ክርስቲያንን አገልግሎት እንዲያግዙ ማኅበረ ቅዱሳን ጥሪ አደረገ፡፡ ጥሪው የተደረገው የማኅበሩ ጥናትና ምርምር ማእከል “ምሁራን ለቤተ ክርስቲያን ቤተ ክርስቲያን ለምሁራን” በሚል ርእስ የካቲት 23 ቀን 2004 ዓ.ም በአዲስ አበባ ኢንተርኮንቲነታል ሆቴል ባካሄደው የግማሽ ቀን ውይይት ላይ ነው፡፡
ውይይቱን በንግግር የከፈቱት የማኅበረ ቅዱሳን ሰብሳቢ ቀሲስ ዶ/ር ሙሉጌታ ሥዩም÷ የጥናትና ምርምር ሥራ የቤተ ክርስቲያንን ወቅታዊ ፈተናዎች ለመቋቋም፣ መንፈሳዊ እሴቶቻችንን በአግባቡ ለመጠበቅ፣ የወደፊቱ የቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ዘመኑን የዋጀ፣ በስልትና ጥናት ላይ የተመሠረተ ለማድረግ የሚያዘጋጀን በመሆኑ ታላቅ ጠቀሜታ ያለው መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ከዚህ አኳያ ጥናትና ምርምር ለቤተ ክርስቲያን አገልግሎት የሚሰጠውን ይህንኑ ፋይዳ የሚገነዘቡ ምሁራን ሁሉ የድርሻቸውን ይወጡ ዘንድ በወሳኝ ወቅት ላይ እንደሚገኙ ቀሲስ ዶ/ር ሙሉጌታ አሳስበዋል፡፡
ለአገራችን ልዩ የጥበብ ድባብ በመኾን ዓለምን የሚያስደንቁት የሥነ ጽሑፍ፣ የሥነ ዜማ፣ የሥነ ጥበብ፣ የኪነ ሕንጻ፣ የሕግና አስተዳደር፣ የዘመን አቆጣጠር፣ የሥርዐተ ቤተ ክርስቲያንና ማኅበራዊ ሕይወት እሴቶቻችን ቀደምት የቤተ ክርስቲያን ሊቃውንትና መምህራን የተጠበቡባቸው የምርምር ውጤቶች በመሆናቸው ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት የጥናትና ምርምር ሥራ እንግዳ ነገር አለመሆኑን እንደሚመሰክሩ የማኅበሩ ሰብሳቢ ተናግረዋል፡፡ የአገራዊ ማንነት እና ሥልጣኔ ምንጭ፣ የበርካታ ድንቅ ቅርሶች ቤተ መዘክር የኾነችው ጥንታዊቷ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን በምርምር ሥራ ያልተዳሰሰና በየሞያ መስኩ የአጥኚዎችን ቀልብ ሊስብ የሚችል እምቅ ሀብት ያላት በመኾኑ “ለራሳችን ታሪክ፣ ለራሳችን ጥበብ፣ ለራሳችን ማንነትና መገለጫ ቦታ ልንሰጠው ይገባል፤” ብለዋል ሰብሳቢው፡፡
ማኅበረ ቅዱሳን ከቤተ ክርስቲያን ጋራ በተያያዙ ማኅበራዊ፣ ምጣኔ ሀብታዊ፣ ባህላዊና በመሳሰሉት ጉዳዮች ላይ ጥናትና ምርምር የማድረግ፣ ቤተ ክርስቲያናችንም በውጤቱ ተጠቃሚ እንድትኾን የማስቻል ዓላማ እንዳለው የተናገሩት ቀሲስ ዶ/ር ሙሉጌታ÷ “የምሁራን ጥናትና ምርምር ሥራ የማንነትና የታሪክ ባለቤት የኾነችው የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ለአገር ያበረከተችውን አስተዋፅኦ ለትውልዱ ለማስተዋወቅ፣ የነገዪቱ ኢትዮጵያም ይህንኑ አስተዋፅኦ ጠብቃና አዳብራ ለትውልድ የማስተላለፍ ሓላፊነቷን እንድትወጣ የሚያደርግ ታላቅ ተግባር” እንደኾነ ለተወያዮቹ አስገንዝበዋል፡፡
በዚህ መንፈስ በዕለቱ “በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ለምርምር እና ምሁራዊ አስተዋፅኦ ያሉ ምቹ ኹኔታዎች/ዕድሎች - Opportunities for Research and Scholarly Work in the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church” በሚል ርእስ የሚካሄደው ውይይት÷ በተለያየ ሞያ የተሰማሩ የዘመኑ ምሁራን በጥናትና ምርምር ሥራ የቤተ ክርስቲያንን አገልግሎት እንዲያግዙ ሁኔታዎችን ለማመቻቸት፤ በዘርፉ አገልግሎት በመስጠት ላይ ያሉትን ሊቃውንት ለማበረታታት፤ ለእርስ በርስ ልምድ ልውውጥ እና በቤተ ክርስቲያን ዙሪያ ለሚደረጉ ጥናቶች ያሉትን ምቹ ሁኔታዎች ለማመላከት ታስቦ መዘጋጀቱን አመልክተዋል፤ ለስምረቱም የምሁራኑን ውጤታማ ምክክር እና ትብብር ጠይቀዋል፡፡
በነገረ መለኰት ከፍተኛ ትምህርታቸውን በመከታተል ላይ በሚገኙት ጀርመናዊቷ የሕክምና ባለሞያ ዶ/ር አንኬ ዋንገር (ወለተ ማርያም) የቀረበው ሐሳብ÷ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ያሉትን አማራጭ የጥናትና ምርምር ርእሰ ጉዳዮች በደምሳሳው የቃኘና ጥናት አቅራቢዋ የጥናቱንና ምርምሩን ተግባር አስቸጋሪ አድርገውታል ያሏቸውን ውስንነቶች ያመላከተ ነበር፡፡
መንፈሳዊ ሀብታት በተፈጥሯዊ ገጽታቸው የሞሉባቸው ታሪካዊ የቱሪስት መዳረሻዎች (አኵስም፣ ላሊበላ፣ ጎንደር…) ገና በቅጡ ያልታወቁ የምርምር እና ምሁራዊ ሥራዎች መገኛዎች መሆናቸውን የገለጹት ዶ/ር አንኬ በማሳያነት በጠቀሱት በሥነ ዜማ ዘርፍ ያሬዳዊ ዜማን የምናጠናበት የምልክት ሥርዐት በሌላው ዓለም በስፋትና በቀላሉ አለመታወቁ፣ ከያሬዳዊ ዜማ ውጭ ሌሎችም የዜማ ሀብቶች መኖር አለመኖራቸው፤ በላሊበላና ይምርሐነ ክርስቶስ የሚታዩት የሥነ ሥዕል፣ የኪነ ሕንጻ ጥበባት ንድፍ፣ አሠራርና ትእምርታዊነት፤ የጥንታዊው ትምህርት ባሕርይ፤ የሕግ እና አስተዳደር ሥርዐቱ ለኅብረተሰቡ የሰጠው አገልግሎት የመሳሰሉት ነጥቦች በማኅበራዊና የተፈጥሮ ሳይንሶች መስኮች እንደ አገባቡ የጥናትና ምርምር ጉዳይ የመሆን አቅም እንዳላቸው ዘርዝረዋል፡፡
ጥናቶችና ምርምሮች በስልታቸው፣ በይዘታቸው ከአኀት አብያተ ክርስቲያን ጋራ ያሉንና የሌሉንን ጉዳዮች በንጽጽር የሚዳስሱ÷ ኅብረተሰቡና ቤተ ክርስቲያን በሁለትዮሽ አንዱ በሌላው ላይ ስላለው ተጽዕኖ የሚቃኙ÷ ዘመናዊውን የጥናትና ምርምር ሥነ ዘዴ በማረቅ ለቤተ ክርስቲያን ጥናት አስተዋፅኦ የሚያደርግበትን ሁኔታ ማመቻቸቱ በሁሉም ጥናታዊ ክንውኖች ውስጥ ተሸጋጋሪ እና ተተኳሪ ነጥቦች ሊሆኑ እንደሚገባ ዶ/ር አንኬ መክረዋል፡፡ በቤተ ክርስቲያን ጥናትና ምርምር የማካሄድን ስለምንነት ሲያብራሩም የኢትዮጵያን ቤተ ክርስቲያን ለማወቅ በእጅጉ ለሚናፍቀው ዓለም አቀፍ ኅብረተሰብ ጉጉት ምላሽ ይሰጣል፤ ቀደም ሲል በተጠቀሱት መስኮች ተዘጋጅተው ለኅትመት የበቁ ተጠቃሽ የጥናትና ምርምር ሥራዎች አለመኖራቸው፤ የቤተ ክርስቲያን ጥናትና ምርምር የሚያስገኘው ዕውቀት በዓለምአቀፍና በአካባቢ ማኅበረሰብ ላይ በጎ ተጽዕኖ ስለሚያሳርፍ፤ ከታወቁ ዩኒቨርስቲዎች ጋራ የወል ጥናትና ምርምር መርሐ ግብሮችን የመዘርጋት ዕድል ስለሚፈጥር በማለት አብራርተዋል፡፡
አባ ጎርጎርዮስ 
የቤተ ክርስቲያን ሀብታት ለዓለም አቀፍ ምሁራን ያላቸውን ተደራሽነት በተመለከተ በተለይም ብዙዎቹ የጽሑፍ ምንጮች በመገኛቸው የግእዝ ቋንቋ ያሉ መሆናቸው የቋንቋ እግዳት ቢፈጥርም “ግእዝ ተምሮ የትርጉም ሥራዎችን መሥራት ያን ያህል አዳጋች ተግባር አይደለም፤” ብለዋል፡፡ እንደ ዶ/ር አንኬ ምልከታ በውጭ እና በሀገር ውስጥ ምሁራን በርካታ ጥናቶችና ምርምሮች ቢሠሩም ከዩኒቨርስቲዎች /መካነ ጥናቶች/ ወጥተው፣ ለኅትመት በቅተው ለተጠቃሚው ወገን የደረሱቱ በቂ ናቸው ሊባሉ አይችሉም፡፡
የዶ/ር አንኬን የመነሻ ሐሳብ ተከትሎ በርካታ አስተያየቶችና ጥያቄዎች ተሰጥተዋል፡፡ ጥናትና ምርምር የቤተ ክርስቲያንን ሀብት ለማበልጸግ፣ መንግሥትና የቤተ ክህነት አካላት ለሚሰጡት ውሳኔ አጋዥ እንደሚኾን የገለጹ አንድ ተሳታፊ፣ “ይሁንና ያለንን የማይገለጽ ሀብት ለማስተላለፍ የሚደረገው ጥረት አነስተኛ ነው፤ መድረኩ ሰፊና በየሞያ መስኩ አያሌ ኀልዮት (ቴዎሪ) ሊመነጭበት የሚችል በመሆኑ በቦታው ተገኝቶ በውስጡ ገብቶ ማጥናት” እንደሚያስፈልግ መክረዋል፡፡
ለዚህም ግእዝንና ዜማን ጨምሮ በቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ለከፍተኛ ዲፕሎማ የሚያበቃቸውን ትምህርት ያጠኑት፣ በአሁኑ ወቅትም በኦሪየንታል ኦርቶዶክስ ነገረ መለኰት የድኅረ ምረቃ ትምህርታቸውን እየተከታተሉ የሚገኙት የዶ/ር አንኬ አርኣያነት ከአገር ውጭ ያሬዳዊ ዜማን አጥንተው ሲያበቁ በአውሮፓ ኖታ ለመተካት ከሞከሩ ጥቂት ምሁራን ይልቅ የሚጠቀስ መኾኑን አስረድተዋል - “ዳግማዊ/ት ጎርጎርዮስ” ሲሉም አሞካሽተዋቸዋል፡፡ አባ ጎርጎርዮስ በ17ው መ/ክ/ዘ ከኢትዮጵያ ቤተ አምሐራ ወደ አውሮፓ በመሄድ ከኢትዮጵያ ጥናት ሊቁ (German Ethiopianist/Orientalist) ሂዮብ ሉዶልፍ (እ.አ.አ 1624 - 1704) ጋራ በመገናኘት የአማርኛንና የግእዝን ቋንቋ ያስጠና መነኮስ ነው፡፡ በዚህ ጥናት የታገዘው ኢዮብ ሉዶልፍ በአውሮፓ ለኢትዮጵያ ጥናት መጀመር መሠረት የኾኑ የአማርኛ - ላቲን፣ የግእዝ - ላቲን ሰዋስዎችን፣ የኢትዮጵያ ታሪክ መጻሕፍትንና ሌሎችንም ሁነኛ ሥራዎች አበርክቷል፡፡
የአገር ውስጥ የቤተ ክርስቲያን ጥናትና ምርምር አቅም ገና በሚገባ አለመደራጀቱን ያመለከቱ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ መምህር ጥናቶቻችን በሁለተኛ ደረጃ የመረጃ ምንጮች ላይ ከመጠመድ ይልቅ ቅርሶቹ እና ነዋያተ ቅድሳቱ ባሉበት ስፍራ በሚመረመሩበት፣ ሊቃውንቱ በባለቤትነት በሚሳተፉበት የመስክ ስምሪት ላይ ማተኰር ይኖርባቸዋል ብለዋል፡፡ ይህ በመጀመሪያ ደረጃ መረጃዎች ላይ የተመሠረተ መስክ ተኰር የጥናትና ምርምር አካሄድ የሁሉም ዐይነት ቅርሶች (የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ፣ የሚንቀሳቀሱና የማይንቀሳቀሱ ቅርሶች) ባለቤት የሆነችው ቤተ ክርስቲያን ሀብቶች በምን ያህል አስደንጋጭና አሳሳቢ ሁኔታ ላይ እንደሚገኙ በተጨባጭ ለመረዳት፤ የጥናቱና ምርምሩም አቅጣጫ መፍትሔ ሰጪ፣ ችግር ፈቺ ለማድረግ እንደሚጠቅም አስረድተዋል፡፡ በጥናትና ምርምር ስም በውጭ አገር ዜጎችና በአንዳንድ ኢትዮጵያውያን ተባባሪዎቻቸው ለሕገ ወጥ ጥቅምና ዝውውር እየተጋለጡ ያሉት ቅርሶችና የባለቤትነት መብት ጉዳይም ጥያቄ ሊነሣበት እንደሚገባ ጠቁመዋል፡፡
በጥንቱ ሥርዐት የቤተ ክርስቲያንን ነባር ትምህርት ከተማሩ በኋላ ዘመናዊውን ትምህርት ዘልቆ ወደ ጥናትና ምርምር ለመግባት በርካታ ዓመታትን (ከኀምሳ ዓመት ያላነሰ) እንደሚወስድና ይህም ጥናትና ምርምር በሚጠይቀው ተነሣሽነትና አእምሯዊ ብቃት ላይ የራሱ ተጽዕኖ እንደሚያሳርፍ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ መምህር የሆኑት ዶ/ር ሥርግው ገላው ተናግረዋል፡፡ መምህሩ ብዙዎቹ የዘመኑ ምሁራን የቤተ ክርስቲያን ትምህርት የተማሩ ያለመሆናቸውን፣ የቤተ ክርስቲያን ትምህርት የተማሩትም በጥናትና ምርምር ላይ ያለማተኰራቸውን መተላለፍ እንደ ዐቢይ ችግር ጠቅሰዋል፤ መፍትሔውም በአለቃ ኪዳነ ወልድ አነጋገር “ጥፈትና ትምህርት እየቅል” የሆኑበትን የቤተ ክርስቲያን ሥርዐተ ትምህርት መከለስ መሆኑን አመልክተዋል፡፡
“ጥናትና ምርምር አካዳሚያዊ ነጻነትንና ምሁራዊ አቅምን ይጠይቃል” ያሉት ዶ/ር ሥርግው በቤተ ክርስቲያናችን አካዳሚያዊ አስተያየትን ሃይማኖታዊ ነቅ አድርጎ የመወሰድ ዝንባሌ በመኖሩ ልዩ ሐሳብ ያላቸውን ፊት መንሳቱና ማሸማቀቁ ቆሞ ለጥናትና ምርምር ተግባር አመቺ የኾነ ምኅዳር የመፍጠር ሥራ መጠናከር እንዳለበት መክረዋል፤ ምዕራባውያኑ በቤተ ክርስቲያን ጥናትና ምርምር ላይ ያላቸው ፍላጎት እየቀዘቀዘ በመጣበት ሁኔታ ችግሩ ዘላቂ ምላሽ የሚያገኘው በሥርዐተ ትምህርት ማሻሻያው ውስጥ እንደኾነም አጽንዖት ሰጥውበታል፡፡
በቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ከፍተኛ ተመራማሪ የኾኑት አቶ መንክር ቢተው በበኩላቸው “ቤተ ክርስቲያኒቱ ለጥናትና ምርምር የተዘጋጀች ናት ወይ? ማጥናትስ ይቻላል ወይ?” ሲሉ ጠይቀዋል፡፡ ጥያቄውን ለማንሣት ያስገደዳቸው ቱሪስቶችን ይዘው በየቤተ መዘክሩ ሲሄዱ “ቅርስ ነው፤ አይወጣም” በሚል የተጠየቀውን ለማግኘት ‹የሚገጥማቸው ውጣ ውረድ› ነው፡፡ ጥናትና ምርምር ችግር ፈቺ፣ መፍትሔ አምጪ በመሆኑ እንደሚያምኑበት የገለጹት አቶ መንክር፣ ከሁሉ አስቀድሞ በቤተ ክርስቲያን ጥናትና ምርምር የሚያስፈልጋቸው ጉዳዮች ተቆጥረውና ተሰፍረው መለየት (Inventory and Standardization) እንደሚያስፈልግ፤ ከዚህም ጋራ አጥቢያ አብያተ ክርስቲያን በጋራ ወይም በተናጠል ባለድርሻ በሚሆኑበትና የተጠናከረ ጥበቃ በሚያደርጉበት አኳኋን ቤተ መዘክር ማቋቋም ይኖርባቸዋል ብለው እንደሚያምኑ አመልክተዋል፡፡ ከፍተኛ ተመራማሪው “በመቆም ላይ ናቸው፤ በቀጣይነታቸው ላይ ጥናት ያስፈልጋቸዋል” ካሏቸው የቤተ ክርስቲያን ጥንታዊ ሥራዎች ውስጥ የሥነ ሥዕል፣ የቁም ጽሕፈት፣ የብራና እና ብርዕ ዝግጅት ሞያዎች ይገኙባቸዋል፡፡
በ17ው መቶ ክፍለ ዘመን በአውሮፓ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ሥነ ድርሳንና ቋንቋ፣ ሥነ ጥበብ፣ ታሪክና ነገረ መለኰት ላይ በማተኰር ለተጀመረው የኢትዮጵያ ጥናት ምክንያት የሆኑትን ኢትዮጵያዊውን መነኮስ አባ ጎርጎርዮስን በመጥቀስ ለጥናትና ምርምር ብዙም ትኩረት እንዳልተሰጠ ተደርጎ መነገሩን የነቀፉት በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፊሎሎጂ መምህርና የማኅበረ ቅዱሳን ሚዲያና ሕዝብ ግንኙነት ዋና ክፍል ሓላፊ ዲያቆን ዶ/ር መርሻ አለኽኝ ናቸው፡፡ በዲያቆን ዶ/ር መርሻ አባባል ራሳችንን ለጥናትና ምርምር ድንግል አድርገን የምናቀርብበት ሁኔታ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ዙሪያ በውጭ ይኹን በአገር ውስጥ ምሁራን የተሠሩ የጥናት መዘርዝሮችን (Indices) ብዛት በጥሞና ያልተመለከተ መከራከሪያ ነው፡፡
ዲያቆን ዶ/ር መርሻ 
በእርሳቸው እምነት ዋነኛው ትኩረት ጥናቶቹን የማቃናት፣ የማስተካከል ጉዳይ ነው፡፡ ለዚህም ምዕራባዊውን የጥናትና ምርምር ሥነ ዘዴ በሚያርቅ፣ ለሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ቀጥተኛ መድረክ በሚሰጥ አኳኋን ለማካሄድ ጥረት ሊደረግ ይገባል ብለዋል፡፡ ከግእዝ ወደ ውጭ ቋንቋዎች የመመለስ ሥራ ከፍተኛ የጥናትና ምርምር ሥራ እንዳልሆነ በዶ/ር አንኬ የተነገረው አባባል “ለመቀበል አዳጋች ነው” ያሉት ዲያቆን ዶ/ር መርሻ እውነታው “ግእዝ በስፋት ያልተተረጎመ ደረቅ ቋንቋ” እንደሚባል በማስታወስ የምለሳ ሥራው ጥንቃቄ የተመላበት ጥናትና ምርምር የሚሻ ጥልቅ ተግባር መሆኑን አሳስበዋል፡፡ የማኅበሩ ሰብሳቢ ቀሲስ ዶ/ር ሙሉጌታም ይህንኑ ሐሳብ በማጠናከር÷ በአሁኑ ወቅት በአገር ውስጥ ጨምሮ ከአፍሪካ(ደቡብ አፍሪካ፣ ደቡብ ሱዳን) እና ከሌሎች ክፍላተ ዓለም በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ እምነት የሚጠመቁ፣ ትምህርቱን ሥርዐቱን ማወቅ የሚሹ የልዩ ልዩ ቋንቋ ተናጋሮች፣ ባህል ባለቤቶች ጥያቄ እያቀረቡ በመሆኑ በቋንቋዎች ላይ የሚሠሩ ጥናቶችና ምርምሮች ከፍተኛ ቦታ የሚሰጣቸው ናቸው ብለዋል፡፡
ከቋንቋ ጋራ በተያያዘ በውይይቱ አጽንዖት የተሰጠው ሌላው ሐሳብ ጥናትና ምርምር የሚካሄድበት ቋንቋ ነው፡፡ በፊደላችንና በቋንቋችን የተካበተውን ሀብት አሟጠን እንዳልደረስንበት ያመለከተው የተሳታፊዎቹ አስተያየት፣ ጥናትና ምርምር ከባዕድ ቋንቋ ይልቅ በራሳችን ቋንቋ እየተሠራ ወዲያውም ቋንቋችን ከዘመኑ አስተሳሰብ አኳያ እንዲዳብርና ሚናውን እንዲጫወት መደረግ እንዳለበት ተወትውቷል፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የታሪክ ትምህርት ክፍል ሓላፊና የማኅበረ ቅዱሳን ጥናትና ምርምር ማእከል ቦርድ ሰብሳቢ ዶ/ር ውዱ ጣፈጠ በውጭ ምሁራን የተሠሩ በርካታ ጥናቶች ውስንነት ምንጭ የቋንቋ ችግር መሆኑን በመጥቀስ በአገርኛ ቋንቋዎች የሚሠሩ ጥናቶችና ምርምሮች መበረታታት እንዳለባቸው፣ ካህናትና ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ጥናትና ምርምር እንዲሠሩ፣ በየሞያቸው በት/ቤቶች እንዲያስተምሩ መሠልጠን እንዳለባቸው ተናግረዋል፡፡ የማእከሉ ዳይሬክተር ዲያቆን መንግሥቱ ጎበዜ በበኩላቸው መምህራን ከራሳቸው በተጨማሪ ተማሪዎቻቸው የጥናት ርእሰ ጉዳዮቻቸውን በቤተ ክርስቲያን ዙሪያ እንዲደርጉ በማበረታታት፣ በማማከር፣ መረጃዎችንና ዶኩመንቶችን ለማእከሉ በመስጠት እንዲያግዙ ጠይቀዋል፡፡
በጥናቱ መግቢያ ከተጠቆሙት የጥናት ርእሰ ጉዳዮች (thematic areas) እንደተጠበቁ ሆነው፣ የማኅበሩ ጥናትና ምርምር ማእከል በግብረ ገብ/ሞራል/ እና በታሪክ የቤተ ክርስቲያን ተጽዕኖ ጎልቶ በሚታይበት የኢትዮጵያ ፖሊቲካ ጉዳዮችም ሊጤን እንደሚገባው አስተያየት የሰጡት ተወያዮቹ÷ ጥናትና ምርምር ለዘመኑ ጥያቄዎች ቤተ ክርስቲያን ወጥ ምላሽ እንድትሰጥ በማድረግ አገልጋዩና ምእመኑን ከጉራማይሌ አካሄድ እንደሚጠብቅ ገልጸዋል፤ እንደ አብነትም ዘመኑ በደረሰበት የሕክምና ጥበብ፣ በመድኃኒት አወሳሰድና በጠበል ዙሪያ ያሉ መደናገሮችንና የተሰጡ መፍትሔዎችን ጠቅሰዋል፡፡ ከዚህ ጋራ በተያያዘ የማኅበረ ቅዱሳን ጥናትና ምርምር ማእከል ከፍ ያሉ መንፈሳዊ እሴቶችን መሠረት ያደረጉ የለውጥ ሐሳቦችና ለዘመኑ ተግዳሮቶች ምላሽ የሚሰጡ የፖሊሲ አማራጮች ምንጭ ሊሆን እንደሚገባ አሳስበዋል፡፡ “ጥናትና ምርምር በአዲስ ፕሮጀክቶች ላይ የሚሠራ ሥራ ነው” ያሉት ሌላው ተሳታፊ የማኅበረ ቅዱሳን ጥናትና ምርምር ማእከል ከዚህ ቀደም ተሠርተው በመደርደሪያ ላይ የቀሩ ጥናቶች እየተመዘኑና በመጽሐፍ መልክ እየወጡ የኅትመት ብርሃን በሚያዩበት ሁኔታ ላይም እንዲሠራ ጠይቀዋል፡፡
“የቅዱሳት መጻሕፍት ጥናትና ምርምር ማእከል” በሚል በ1998 ዓ.ም የተቋቋመው የማኅበረ ቅዱሳን ጥናትና ምርምር ማእከል በ2000 ዓ.ም የምርምር ክፍል፣ የቤተ መጻሕፍትና ዶኩመንቴሽን ክፍል፣ የኅትመትና መርሐ ግብር ማስተባበሪያ ክፍል በሚሉ ሦስት ክፍሎች ዳግመኛ የተዋቀረ ሲሆን በሊቀ ጳጳስ ብፁዕ አቡነ ሉቃስ የሚመራ፣ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ምሁራን በአባልነት የሚገኙበት የአማካሪ ቦርድ አለው፡፡ ማእከሉ በጥናትና ምርምር ሥራዎች ላይ ከመሳተፍና ከማስተባበር ባሻገር መጻሕፍትንና ሰነዶችን ያሰባስባል፤ በቤተ ክርስቲያን ላይ አተኩረው ለሚካሄዱ ምርምሮች የሞያ፣ ገንዘብ እና ቁሳቁስ ድጋፍ እንደሚሰጥም ተዘግቧል፡፡

ቸር ወሬ ያሰማን

አሜን

14 comments:

Anonymous said...

Proud of you MK. There are so many things that needs to be studied and to be told abt our mother Church.

Chala

Anonymous said...

Great job MK. Well done!

Anonymous said...

መልካም ተግባር ነው። ይሁንም እንጂ እንደ እነ “አባ” ጎርጎሪዮስ ያሉትን ማንነት ሳታውቁ ወይንም አውቃችሁ በበጎ ለኛ ማስነበብ ድፍረት ይመስለኛል። ለመሆኑ እኒህ ሰው አውሮፓ በየት ነበር ይኖሩ የነበረው? ለዚህ ጥያቄዬ ትክክለኛ መልስ ለመስጠት ዝግጁ ከሆናችሁ፤ እያወቃችሁ ነውና የምታታልሉን ልንጠራጠራችሁ ግድ ነው። ሳታውቁ ከሆነ ደግሞ፤ መጽሐፉ ይወቅሳችኋልና በድፍረት ለማስተማር አትነሱ።
ለማንኛውም “አባ” ጎርጎርዮስ የሮማ ካቶሊክ የመለመለቻቸውና የኢትዮጵያን ታሪክና የግዕዝ ቋንቋ እንዲያስተምሩላት የወሰደቻቸው ባንዳ ነበሩ። ይኸም የነበረንን ታሪክ ለማጣመም ይረዳት ዘንድ የተደረገ ደባ ነበር። “አባ” ጎርጎርዮስ ይኖሩ የነበረው በሮም በሳንቶ ስቴፋኖ ዴይ ሞሪ [“የጥቁሮች (ሙሮች) ቅዱስ እስጢፋኖስ] ነበር። ጠረጠርኩ ብላ ትገድል፣ ታቃጥል የነበረች የሮማ ቤተ ክርስቲያን እኒህን “መነኮስ” በገዛ ገዳሟ ፈቅዳ አኖረቻቸውን? እባካችሁ ስለ አንድ ነገር ከማስነበባችሁ በፊት በሚገባ ዕወቁት።

Anonymous said...

long live to mk and those who suffer for the ethiopian orthodox tewahido church.

There should be a lot to be done.

GOD be with you.

DSelam DSelam said...

Dear 3rd annonymous,
If you pose the question for DS, we know ofcourse who Abba Gorgoreyos was. I am sure Mahibere Kidusan also knows his identity. The question here is NOT about his faith but about the studies he conducted. It is always to make a distinction when we talk about Ethiopia and the Ethiopian Church; because the Church has been the sole proprietor of the country for a very long time.
"Matalel" menamen yemilwen legizew bitewut yeshalal.
Cher were yaseman,
DS

ብዕሩ ዘ-አትላንታ said...

“ ፍዬል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ ” እንዲሉ አንድ ወዳጄ ስለ አባ ጎርጎሪዮስ በሰጠዉ አስተያየት ላይ የምለዉ ስላለኝ ነዉ። መኅበረ ቅዱሳን በርዕሱ ላይ እንደ ጠቆመዉ እና በብሎጉ ላይ ያስቀመጠዉ የጥናትና ምርምር ሥራ ለቤተ ክርስቲያን ስለሚኖረዉ በጎ ነገር ለማመላከት እና በዚህ ዘርፍ ቤተ ክርስቲያንና አባቶች ለሀገር እና ለወገን ያበረከቱትን በጎ አስተዋጽዖ ጠቁመዉ የምሁራኑን አስተዋጽዖ አስፈላጊነት አመላክተዉ ነዉ ያስቀመጡተ። የአንድ ወዳጃችን ስለ አባ ጎርጎሪዮስ በአዉቃቸዋለሁ ለማለት የሞከረዉ ድስኩር ፍዬል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ ያስብልበታል። ጎበዝ! ትችት ፣ አስተያየት ወይም ደግሞ ሒስ መስጠት ጉዳት ባይኖረዉም
ከተባለዉ ከተነገረዉ ዉጭ ዘሎ ሌላ ታሪክ ለመፍጠር መሞከር ባዶ ጥላቻነትን ያሳያል። በተጻፈዉ ነገር ላይ አስተያየት መስጠት ሲገባ ዝም ብሎ በጭፍን መጻፍ ሰዉን ምን ነካዉ ያስብላልና የተጻፈን ነገር በሰከነ ስሜት አንብቦ አስተያየት መስጠት ብልህነት ነዉ።
ሥራችሁ እጅግ አኩርቶኛል በጣም ጥሩ ነዉ ።
በማኅበሩ እንዲህ ዓይነቱ ሥራ ጅምር ሆኖ የታሪክ ተመራማሪዎችን፣ የዕድሜ ባዕለ ጸጎችን ሌሎችንም ባሳተፈ መልኩ ሥራዉ ቢቀጥል መልካም ነዉ። በርቱ! መቸም በዚህ የሚቀና የዉስጥ እና የዉጭ ጠላት አይጠፋምና መልካሙን ዘመን ያሳየን። ብዕሩ ዘ-አትላንታ

Geez Online said...

መልካም። ይኹን እስኪ። አኹንም ያው "ኢንፎርማንት" እንደኾንን መግፋት ነው። ራስ መቻል ባባቶቻችን ዘመን አልፎናል። ምናልባት በልጅ-ልጆቻችን ዘመን ይመለስልን ይኾን?

ይልቅ መርሻ ጥሩ ብሏል። "ለዚህም ምዕራባዊውን የጥናትና ምርምር ሥነ ዘዴ በሚያርቅ፣ ለሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ቀጥተኛ መድረክ በሚሰጥ አኳኋን ለማካሄድ ጥረት ሊደረግ ይገባል"። ነገር ግን እሱም ቢኾን ጥቂት ድፍረት ሊጨምር ያሻዋል። ማለትም፦ ምዕራባዊ ይኹን ምሥራቃዊ የኛን ጕዳይ ለምን የውጭ ዘዴ ይጫነዋል? ረ ከቶ ሊቃውንት በስንት ድካም አኺደው ያሚያመርቱትን ዘር ቀድሞ በተሰፋ ቀልቀሎ ለመቋጠር ምን ያሯሩጣል? ለምን አንዱም አንዱ ርእሰ-ጕዳይ እየራሱ ለባሕርዩ የተመቸ ዘዴውን አይወልድም/አይዘይድም? መቸ ይኾን "ራስ" ኖሮን "ርስ" የምነኾነው? እናም በሚገባ "ርስዎ" የምንሰኘው? አንተ እና አንቺ ኹላ...

Geez Online said...

Could the following excerpt probably have some relevance to the issue:

...Here is a similar question worth asking: why do we still rely on importing ideas? Indeed modernity involves emulation and borrowing. And this only confirms the wisdom contained in our own traditional sources long before the birth of modernity: ምንት ብከ ዘኢነሣእከ እምካልእከ? (what hast thou that thou didst not receive? [the Geez version specifies and says:]… እምካልእከ = from your “other”/your “friend” [Look: in Geez Mind, the other is primarily conceived as a friend!]). This doesn’t mean, however, a passive reception of whatever comes from those who are deemed to be ahead of us.

Even when we emulate or borrow, I think we should nonetheless try to go beyond oscillating between old “ism-tricks” and new “neo-retro-games” so as to creatively appropriate whatever is good for us without having to leave our own standpoint. What makes a certain system “German” or a certain theory “French” etc.? (German Idealism, French Theory, for instance) Can’t there similarly be something “Ethiopian”? You may want to reply: indeed there can be! Or you may even say: we had had our own ሥራት/ሥርዐት! Do you see that even a positive rejoinder remains somehow short of satisfying us in that you will be forced to put it either in (an undeterminable) future or in (a dead) past tense? A mere wishful thinking about the future and an equally mere pride about the past expose the actual nature of our present: a present that is disconnected from the past out of which it emerged and from the future towards which it is supposed to be oriented. Beware thus: the issue comes down to this: do we still have a characteristically Ethiopian standpoint intimately connected both to our past and future, however wanting it may be in transformation?

A 19th Century Russian writer once said: “for the most part, I curse, praise and describe that which is Russian.” Either to curse or praise or describe, or to go beyond curse, praise and description toward an engagement in genuine transformation, I think we need to honestly recognize the richness, and strongly will the continuity, of that which is Ethiopian.

perhaps also this:

...From among those very few ones whose eyes are as good to read Geez as they are sharp to analyze English or German, many a time, some of them are there to merely provide resources for foreign scholars as mere informants or assistants of the sort and are thereby doomed to “lose the inside of their own bread.” They may at best play along in a manner that reminds me of one of the grammatical functions of the preposition “ለ”: i.e., “አቀብሎ-ሸሽ” (deliver-and-flee?)! To illustrate one such (non-) function of “ለ”, take the sentence “ለይኩን ብርሃን” which means “let there be light.” In this sentence, there is no particular significance of the preposition “ለ.” It might well have been written “ይኩን ብርሃን” without thereby making any change in the meaning of the sentence. So we say the function of “ለ” in this case is “አቀብሎ-ሸሽ” (deliver-and-flee)!
My point is, unless we attend to Geez/Ethiopic mind and appropriate the Ethiopian spirit for ourselves, we will not be able to change such a state of affairs by increasing the number of manuscripts or artifacts of any sort and their respective catalogues, which we may again present to world renowned scholars on various occasions. Nor do we have any hope of transforming ourselves by reporting the often repetitious studies of others or by toying with whatever ideas that we may import from elsewhere. I think we need to first look around to see if we have something of some worth in our own home, stop fleeing upon giving away when we get one, and start reflecting on our own on the real substance of whatever is in our hand; then, and only then, may we courteously share what we actually have and suitably look for what we possibly lack.

Anonymous said...

was it part of the church? How come you organized it at hotel? Why any one of papasat are not invited.

Ewunet tenagari said...

For the last twenty years enormous damages, both physical and spiritual, have been done against EOTC and ETHIOPIA by the ruling party directly and as a result of the ripple effects of its polices. The biggest association with the largest educated section of EOTC members, MK, was downplaying those harms and openly sided with the perpetrator for so long until recently pretending to have been divorced with those messengers of destruction. Even if one assumes the divorce is true, it is all too late too little. The spread of Islam and Protestantism in that country are direct outcomes of the 'government' policies. Islam lived in Ethiopia since its inception in the 7th century; but it knew the limit up to when and where it could exercise its freedom since Ethiopia was an Island of Christianity. Just like Christians in Saudi Arabia should know their limit so used to be Muslims in Ethiopia; but with a greater freedom by the hospitable nation that hosted the families of the prophet. As I read the above report, I was wondering: Who did voice for Tewahido when over 100 mosques were build in less than ten years only in Addis Ababa? As the elites, young and powerful force of the Church, was not that the responsibility of MK to say NO! to the people in the palace and their agents in the Church leadership? I cannot get the point of wasting time in this so called research, conference, seminar, ETC... When the church is being buried and the country is ruined. Mk will also be held responsible for the destruction committed against our church when that time of judgment comes. For me the strategy is to make the most educated people of the country quite and all what is going on is not their business.

Anonymous said...

Ewunet Tenagari....
I found your comment very ignorant. I don't think you have any information what MK did at that time. If you don't know, you can ask. Why are you fast to judge others. They did what they can at that time. They are even the first to comment to Betekihinet about it at that time. But no one didn't want to listen to them. We can't blame MK for everything. So calm down. And if you are a person who really cares about his/her church then go ahead and ask them what you can do to help them. Pray for them, give them ideas, help them with whatever you have.

Anonymous said...

በጥናትና ምርምሩ ላይ የምሁራኑ ተሳትፎ መኖሩ መልካም ነው:: ነገር ግን የቤተ ክርስቲያና ዋና ሥራ ጥናትና ምርምር ሳይሆን ወንጌልን በመንፈስ ቅዱስ ምሪት በኃይልና በስልጣን ለፍጥረት ሁሉ መስበክ ነው:: ስለዚህ የተከበራችሁ 'የማህበረ ቅዱሳን' መሪዎች ቤተ ክርስቲያናችን መስመሯን ለቃ የዚህ ዓለም ጠበብቶች ወደሚያተኩሩበት ጥናትና ምርምር ውስጥ ገብታ የበለጠ ችግር እንዳይደርስ ብታስተውሉ ሀላችንንም የሚጠቅም ይሆናልና ብታስቡበት???

ከሁሉም በላይ ግን በቤተ ክርስቲያኒቷ ውስጥ እንደ ፓለቲከኞቻችን ሁሉ የየራሳቸውን መንገድ በመያዝ ንትርክና የእርስ በርስ ጦርነት ተከፍቶ ሳለ (በቤተ ክርስቲያኒቷ ልጆች) ቅራኔውን እንዴት አድርገን በጥበብ እንፍታውና ለጋራ ዓላማችን በጋራ እንሥራ? የሚለው ጥያቄ ቅድሚያ መሰጠት ሲገባውና ማቅንም ከእያቅጣጫው የሚሰነዘርበትን የማንነት ችግር ሳይፈታ በሌለ ሰላም ጥናትና ምርምር ላይ ትኩረት ማድረጉ ግራ የሚያጋባና ለተፈጠረው አፍራሽ ችግር ደንታ ቢስ መሆን ይመስለኛልና ቅድሚያ ሊሰጥው የሚገባው የውስጥ ችግር በገለልተኛና ለእውነት በቆሙ ያገሪቱ በሳል ሽማግሌዎች አደራዳሪነት ጉዳዩ እልባት ቢያገኝ ለሁላችንም መልካምና አቅማችን ሳንከፋፍል አብረን ወደምንፈልገው ደረጃ የምንደርስ ይመስለኛልና ቢታሰብበት?? እላለሁ::

ፍቅር ይበልጣል

መላኩ said...

ይህ የሚደግፍ የሚያስመሰግን ሥራ ሆኖ ሳለ

1. መንፈሳዊ ኑሮን በሜመለከት የፈረንጇን ተሳትፎ አጉልቶ ማቅረቡ ተገቢ አይደለም፡ አይስፈልገንም። ይህን በተመለከተ እነሱ ከኛ እንጂ እኛ ከነሱ የምንማርበት ጊዜ አይደለም።

2. ስብሰባው ሆቴል ቤት መካሄዱ፡ ያውም አዲስና በዓለማውያን ዘንድ እንደ ፋሽን በሚቆጠርበት ሆቴል መዘጋጀቱ ገንዘብን ብቻ ሳይሆን ቅዱስ መንፈስንም ይበላል። ምነው አድባራት፡ ገዳማት ሜዳዎችና ጫካዎች ሞልተውን!

ለማንኛውም፡ ከተሳሳትኩ ይቅርታ አድርጉልኝ!

Orthodoxawi said...

አንድ ዓረፍተ ነገር አሳክቶ መጣፍ የማይችለው ሁሉ ለነቀፋ ሲጣደፍ...ይገርማል።
ማኅበረ ቅዱሳን በረቱልን፤ ዘመኑን የዋጀ አገልግሎት እንዲህ ነው!

Blog Archive

የአቡነ ጳውሎስ "ሐውልተ ስምዕ"

ነጻ ፓትርያርክ ምርጫ ቢሆን ኖሮ ማንን ይመርጡ ነበር? እንበልና ሁሉም ነገር ሥርዓቱን ጠብቆ የተከናወነ የእጩዎች ምርጫ ቢሆን ኖሮ፣ አሁን የምናነሣቸው ጉድለቶች ባይኖሩ ኖሮ፣ 6ኛው ፓትርያርክ እንዲሆን የምትመርጡት ማንን ነበር? (ማሳሰቢያ፦ አሁን ያለው ክፍፍል እና የመንግሥት ተጽዕኖ ባይኖር ኖሮ ተብሎ የሚመለስ ጥያቄ ነው። የምን “ባይኖር ኖሮ ነው” የሚል አስተያየት ካለዎትም እናከብራለን።)